Περί πόνου εκπαίδευση • Katerina Moustaka

ΠΕΡΙ ΠΟΝΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

(Therapeutic Neuroscience Pain Education)

...Ο πόνος, εξάλλου, υπάρχει μόνο όπως τον αντιλαμβανόμαστε. «Σταματώντας» τον νου, σταματά και ο πόνος. Αλλάζοντας (επαρκώς) τον νου, μπορεί κάλλιστα να διαφοροποιηθεί και ο ίδιος ο πόνος.

DB Morris | The culture of pain


Τι είναι λοιπόν ο πόνος;

Θεωρητικά αυτή είναι μια απλή ερώτηση.

Η απάντηση όμως ποικίλει, ανάλογα με το ποιός θα απαντήσει…


Ως παγκόσμιο φαινόμενο, ο πόνος αποτελεί την νούμερο ένα αιτία επίσκεψης σε γιατρό ή νοσοκομείο. Αποτελεί επίσης το βασικό αίτιο απουσίας από την εργασία και ανικανότητας. Κοστίζει σε θεραπείες, νοσήλεια και χαμένη εργασία περισσότερο από ότι όλα τα περιστατικά διαβήτη, καρκίνου και καρδιαγγειακών παθήσεων μαζί (το κόστος ανέρχεται σε 600 δις/ ετησίως μόνο στις ΗΠΑ). Παρόλα αυτά, ανά πάσα στιγμή, ο ένας στους πέντε ανθρώπους στον πλανήτη αντιμετώπιζει χρόνιο πόνο (πόνο δηλαδή που επιμένει για πάνω από 3-6 μήνες). Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα πανδημία…

Παραδοσιακά η διαχείριση του φαινομένου εστιάζει μόνο στη σωματική συνιστώσα, με στόχο την ανίχνευση και τη θεραπεία της υποκείμενης παθολογίας. Σε απλά ελληνικά αυτό σημαίνει ότι όταν εμφανίζεται, ο πόνος θεωρείται σαν ένα σωματικό μόνο σύμπτωμα, μια ένδειξη ανατομικής καταστροφής ή αποτέλεσμα βιοχημικών αλλαγών σε κάποιον ιστό. Και εστιάζουμε τόσο την διάγνωση όσο και  τις θεραπευτικές μας ενέργειες στην «επιδιόρθωση» της εν λόγω ανατομικής φθοράς και μόνο. Με μη ικανοποιητικά πολλές φορές απολέσματα.

Γιατί αν στηριχτούμε μόνο στο παραπάνω Βιο-Ιατρικό μοντέλο, η κατανόηση και οι γνώσεις που έχουμε για τον πόνο αποδεικνύονται ανακριβείς ή ελλειπείς…και αντίστοιχα υστερούν οι θεραπευτικές μας προτάσεις.

– Αφ’ ενός ο πόνος δεν είναι πάθηση, είναι προστατευτικός μηχανισμός.

– Δεν είναι ταυτόσημος με ιστική καταστροφή αλλά με πιθανό κίνδυνο  τέτοιας. Δηλαδή δεν πονάμε γιατί κάτι στη μέση ή στον αυχένα ή στο πόδι μας έχει «χαλάσει», αλλά γιατί το σύστημα μας αντιλαμβάνεται αυξημένη πιθανότητα κινδύνου στην περιοχή και μας περιορίζει για το καλό μας.

– Επίσης δεν είναι «τοπογραφικός». Δηλαδή δεν πονάει ο μηνίσκος μας, η δισκοκήλη μας, η τενοντίτιδα, το «αυχενικό» μας, η χονδροπάθεια ή η άκανθα …

– Αφ’ ετέρου η ανατομική φθορά, αν υπάρχει, δεν προεξοφλεί ούτε συμπτώματα, ούτε μελλοντική επιδείνωση της κλινικής εικόνας αν δεν γίνει άμεσα επέμβαση, ούτε σχετίζεται πάντα με την αιτία της ενόχλησης, ούτε συμμορφώνεται πάντα με τη συντηρητική θεραπεία ούτε εξηγεί γιατί το στρες, ένα κρυολόγημα, η αβεβαιότητα, η κατάθλιψη, οι πολλαπλές διαγνώσεις και η καταστροφολογία επιδεινώνουν την ένταση ή και τη διάρκεια των συμπτωμάτων.

– Αυτό βέβαια έχει να κάνει με το γεγονός οτι ο πόνος δεν έχει μόνο σωματική- αισθητηριακή διάσταση, αλλά έχει και δυο άλλες παραμέτρους: την συναισθηματική (δυσάρεστο συναίσθημα-τάση αποφυγής) και την νοητική (γνωσιακή: τί νόημα έχει για εμάς και πόσο επηρεάζει και επηρεάζεται από τις πεποιθήσεις, τις κοινωνικές αξίες, τις γνώσεις, τις προσδοκίες, τις αρνητικές σκέψεις, τις εμπειρίες και τις αναμνήσεις μας)

Έτσι λοιπόν, αφού ο πόνος είναι προστατευτικός μηχανισμός, πονάμε περισσότερο όταν μας λένε ότι πάσχουμε από κάτι σοβαρό (εκφυλιστική αλλοίωση/ανατομική φθορά), όταν ακούμε διαφορετικές διαγνώσεις από διαφορετικούς γιατρούς για το ίδιο σύμπτωμα, όταν η θεραπεία δεν έχει αποτέλεσμα άμεσα και όταν αισθανόμαστε σαν να μην έχουμε κανένα έλεγχο πάνω σε αυτό που μας συμβαίνει…

Όταν τραυματιζόμαστε ή βιώνουμε πόνο, θέλουμε να ξέρουμε γιατί πονάμε, πόσο θα διαρκέσει και τί μπορούμε να κάνουμε για αυτό. Είναι αυτονόητο πως όταν παίρνουμε τις σωστές απαντήσεις στα παραπάνω ερωτηματικά, είμαστε περισσότερο ικανοποιημένοι, αισθανόμαστε ότι κινδυνεύουμε λιγότερο και έχουμε καλύτερα αποτελέσματα στη θεραπεία μας.

Τα τελευταία χρόνια λαμβάνει χώρα μια «επανάσταση» στον τρόπο που αντιμετωπίζαμε τον πόνο.

Από τις αρχές του 21ου αιώνα πολλές επιστημονικές ερευνές στον τομέα των Νεύρο-επιστημών έχουν αναδείξει τί είναι ο πόνος, πώς δημιουργείται, πού δημιουργείται και ποιοί παράγοντες επηρεάζουν την ένταση και τη διάρκεια του. Έχει αποδειχθεί, επίσης, ότι η εξήγηση με απλά λόγια της νεύρο-Φυσιολογίας και νεύρο-Βιολογίας του πόνου σε πάσχοντες, είτε συνδυαστικά με την υπάρχουσα (σωματική) θεραπεία ή και ανεξάρτητα, έχει σαν αποτέλεσμα να τροποποιεί τα υπάρχοντα νοητικά τους πρότυπα σχετικά με τον πόνο και να διαφοροποιεί ακόμα και τη λειτουργία του εγκεφάλου τους κατά τη διάρκεια επώδυνων εμπειριών.

Αυτού του τύπου τα «μαθήματα» αποκαλούνται Θεραπευτική Νευροεπιστημονική Εκπαίδευση και αποδεδειγμένα αλλάζουν τις πεποιθήσεις των ασθενών σε σχέση με τον πόνο, κατ’ αυτόν τον τρόπο περιορίζοντας την αίσθηση απειλής από αυτόν.

Οι έρευνες δείχνουν ότι οι ασθενείς που τα παρακολουθούν είτε ατομικά είτε ομαδικά κατανοόντας καλύτερα και μαθαίνοντας τι πραγματικά είναι ο πόνος, υποκύπτουν λιγότερο σε καταστροφολογικές σκέψεις σχετικά με τον πόνο, πονάνε λιγότερο, κινούνται καλύτερα, ασκούνται περισσότερο, φοβούνται λιγότερο και αποκτούν ελπίδα.

Κάτι αντίστοιχο εφαρμόζαμε και εμείς, μέχρι τώρα, στα στενά πλαίσια του ένας προς έναν στο ιατρείο, συνδυαστικά με την συμπτωματική θεραπεία.

Η εκπαίδευση όμως για τον πόνο αναδεικνύεται ως μια εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος διαχείρισης, σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, όχι μόνο όταν η ενημέρωση γίνεται διαπροσωπικά αλλά είτε γίνεται σε ομάδες, με τη μορφή διαλέξεων είτε ακόμα και μέσω Ίντερνετ.

Προτίθεμαι λοιπόν να αρχίσω να μοιράζομαι τακτικά είτε  από το blog είτε μέσω διαλέξεων ό,τι έχω μάθει έως τώρα -και ό,τι θα υποπίπτει στη αντίληψη μου όσο συνεχίζω να μελετώ το πεδίο του πόνου- με όλους όσους ενδιαφέρονται να «εκπαιδευτούν», εκτός του στενού πλαισίου των ανθρώπων που επισκέπτονται τον επαγγελματικό μου χώρο.

Σκοπός είναι να μεταφέρω μια τεκμηριωμένη μεν, διαφορετική από το Βιοιατρικό μοντέλο δε, προοπτική/ προσέγγιση στο πώς το σώμα και ο εγκέφαλος συνεργάζονται και δημιουργούν τον πόνο.

Να ενημερώσω τόσο απλούς ανθρώπους -πάσχοντες και μη- όσο και επαγγελματίες υγείας για τις τελευταίες επιστημονικές έρευνες και ανακοινώσεις σχετικά με την Νεύρο-βιολογία και Νεύρο-φυσιολογία του πόνου και να αναπτύξουμε μαζί το πώς μπορεί να εισαχθεί η Θεραπευτική Νευροεπιστημονική Εκπαίδευση στην καθημερινή μας εργαλειοθήκη και να λειτουργήσει με θεαματικά αποτελέσματα.

Να επισημάνω τους συνήθεις μύθους που ακόμα πιστεύουμε ως αλήθειες σχετικά με τον πόνο και να τονίσω την ανάγκη για την νοοτροπιακή μας αλλαγή.

Σας προσκαλώ λοιπόν να συνταξιδέψουμε στο πεδίο της Νευροεπιστήμης του πόνου…

 

Δηλώστε συμμετοχή για τη διάλεξη της Παρασκευής 9 Νοεμβρίου 2018